سریالسازی با موضوعات مربوط به نجاتبخشی یا فرقههای نوظهور در چند دهه اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. این توجه ناشی از وسعت گرفتن فعالیت شبکههای تلویزیونی و اینترنتی و کابلی بسیاری است که سریالهایی پر سر و صدایی را تولید و پخش کردهاند.
همانطور که سینما در ایالات متحده از قدرت زیادی برخوردار است، صنعت سریالسازی هم در این کشور از یک بازار وسیع برخوردار است و متناسب با ساختار اجتماعیاش همواره به فرقههای نوظهور و مسائل مرتبط با آن علاقه بسیاری نشان داده است.
تا به حال، سریالهای متعددی درباره فرقههای نوظهور در محصولات تلویزیونی آمریکای شمالی ساخته شده است. این سریالها در اکثر موارد، رویکرد چندان مثبتی به فرقههای نوظهور نداشته و بیشتر با تیغ تندوتیز نقد با آنها رو به رو شدهاند و در این سریالها سعی میکنند با ورود به دنیای رازهای فرقههای نوظهور و نشان دادن عملکرد آنان در رابطه با فرد و جامعه تصویری ناپسند از کارکرد آنها ارائه کنند.
با توجه به اینکه یک سریال حداقل در یک فصل خود زمان بسیار بیشتری نسبت به یک فیلم سینمایی در اختیار دارد و قادر است، کارکترها و روایت داستانیاش را در فصلهای بعد و با چالشهای جدید رو به رو کند، سطح درگیری مخاطب با یک سریال از یک فیلم بالاتر میرود و به صورت دقیقتری آن را دنبال میکند؛ خصوصاً اینکه با توجه به قدرت شبکههای اجتماعی، بینندگان به صورت آنلاین درباره هر اپیزود با هشتگهای ویژه مربوط به یک سریال بحث میکنند و در برخی موارد در پایان هر قسمت شوی مخصوصی درباره آن اپیزود هم پخش میشود.
همه این اتفاقها باعث بالاتر رفتن سطح درگیری مخاطب با اثری است که در حال تماشای آن است.
همانطور که گفته شد، رویکرد مناسبی از مجموع بازخوردهای دنیای سریالسازی و مخاطبان آن در مورد فرقههای نوظهور به دست نمیآید و نقدهای اجتماعی در جامعه اینجا هم دست از سر آنها برنمیدارد. در ادامه به معرفی دو سریال با موضوع فرقههای نوظهور خواهیم پرداخت.
سریال مسیر
یکی از سریالها با موضوع فرقههای نوظهور سریال «مسیر» است. این سریال راه خود را به سمت یک فرقه نوظهور که سعی در معرفی خود به عنوان یک جنبش دارد، باز میکند و با کاراکترها و روایتی که برگزیده است، رازهای تشکیل و راه اندازی و اداره یک فرقه و کنترل باورمندان به خود را شرح میدهد.
سریال «مسیر» محصول شبکه هولو در سال ۲۰۱۶م است. سازنده اصلی سریال جسیکا گلدبرگ است و بازیگرانی همچون ارون پاول، میشل موناهن و هیو دنسی در آن نقشآفرینی کردهاند.
این سریال درباره اعضای یک فرقه نوظهور به نام میریسم است. فرقه میریسم سعی دارد، از خود یک ظاهر فریبنده در قالب کمک به بینوانایان نشان بدهد؛ به همین دلیل آغاز سریال و ماجرایش به کمکرسانی آنان به دیگران و تلاش برای جمعآوری معتادان و ترک دادن آنان میپردازد؛ یعنی دقیقاً همان مسائلی که عموم فرقههای نوظهور در فضای اجتماعی به آن تمایل نشان میدهند. با این حال یکی از اعضای فرقه نسبت به آنچه تا به حال در این فرقه گذشته تردید میکند و همسر و دوستانش میکوشند به او کمک کنند. در همین دوران، فردی که از فرقه خارج شده و مدعی کشته شدن شوهرش توسط فرقه میریسم است، با او تماس میگیرد و کمک میخواهد.
میریسم نماینده فرقههای نوظهور است و تقریباً از هر فرقهای نکتهای را به خود متصل کرده است؛ هر چند از نظر عملکرد بسیار شبیه ساینتولوژی است. این جنبش را دکتر استفن میر در ۱۹۷۴م پایهریزی کرد. کتاب مقدس میریسم، «نردبان» نام دارد که باید از آن بالا رفت تا به درک حقیقت رسید؛ حقیقتی که در پرتو تعالیم مبتنی بر شستشوی مغزی میریسم قرار دارد و باید برای درک مراحل پیشرفتهاش، به کوزکوی پرو رفت.
در فرقه میریسم همچون ساینتولوژی و بسیای از فرقه های نوظهور جلسات قرنطینه پاکسازی و مدل رتبهبندی و درجهبندی اعضا وجود دارد. اعضای فرقه همچون سایر فرقههای نوظهور از مواد روانگردان برای فرورفتن بیشتر در خلسه استفاده میکنند و مهمتر اینکه در میریسم هم همچون بسیاری از فرقههای نوظهور که مدعی رسیدن به نور هستند، همهچیز برای رسیدن به روشنایی طراحی شده است؛ هر چند شاید در انتها فقط به تاریکی برسد.
سریال مسیر به رویکرد عمومی فرقههای نوظهور درباره شستشوی مغزی و جلسات این کار از بین بردن افرادی که از فرقه جدا شدهاند، زندگی متفاوت رهبران فرقه با باورمندان به آن و مناسبات پشت پردۀ رهبران برای به دست گرفتن قدرت میپردازد و سعی میکند با تردیدهای داستانی آن را تکمیل نماید.
سریال بازماندگان
سریال «بازماندگان» محصول شبکه «اچ بی او» است. این سریال از سال ۲۰۱۴م پخش شد و به مدت سه فصل ادامه یافت و به اتمام رسید. سریال «بازماندگان» برگرفته از رمانی به همین نام نوشته تام پروتا است و توسط تام پروتا و دیمون لیندلوف ساخته شده است و ستارگانی همچون جاستین ترو، ایمی برنمن و لیو تایلر در آن بازی کردهاند.
سریال بازماندگان در رابطه با فرقههای نوظهور آخرالزمانی و مدعیانی است که ادعای شفابخشی دارند و از این طریق دست به تشکیل فرقه نوظهور زدهاند.
ماجرای سریال در همان لحظات اولش اتفاق میافتد. در یک روز عادی و معمولی در ۱۴ اکتبر، ناگهان دو درصد از افرادی که در کره زمین زندگی میکنند، ناپدید میشوند. همین اتفاق باعث به شوک رفتن کره زمین میشود و سرآغاز ماجراهای شخصیتهای سریال است که یا فردی را از دست دادهاند یا سعی میکنند، دیگر از دست ندهند.
در این میان دو گروه مهم ظهور میکنند؛ گروه اول شفابخشانی که مدعی گرفتن همه دردها و رنجهایند و گروه دوم؛ یک فرقه مرموز و عجیب که لباسهای سفیدی به تن میکنند، هیچ کدام سخن نمیگویند، همیشه سیگار میکشند و برای ارتباط با یکدیگر از نوشتن روی کاغذ استفاده میکنند.
گروه دوم سعی میکند، هیچ کس اتفاق رخ داده را فراموش نکند. اعضای این فرقه فقط میایستند و نگاه میکنند، در مقابل توهین و خشونتی که به آنان میشود، فقط نگاه میکنند اما نقشههای مهمی را برای فراموش نشدن این ماجرا به اجرا میگذارند. نام این فرقه در سریال «بازماندگان گناهکار» است. البته در هر سه فصل، انواع و اقسام مدعیان دینی و مذهبی وجود دارند که این اتفاق آخر الزمانی را تفسیر و افرادی را به دور خود جمع میکنند.
فرقه بازماندگان گناهکار در این سریال سعی میکنند، از فراموشی جلوگیری کنند و به شیوه مرسوم فرقههای نوظهور هیچ ابایی از این مسئله ندارند که فراموش نشدن یک تراژدی، خودش یک تراژدی دیگر به وجود بیاورد. مواجهه انسان با همه دردها و با همه رنجها و همه غصههایش همه آن چیزی است که این فرقه طلب میکند. در بخشی از این سریال ماکت همه ناپدیدشدگان را به صورت پنهانی و شبانه در خانهای که قبلاً ندگی میکردند، میگذارند تا بازماندگان دوباره آنان را به یاد بیاورند.
«سارق روح»؛ یکی از پیچیده ترین سریال های تلویزیون ایران در سالهای اخیر
سریال سارق روح نشان داد که می شود با تحقیقات گسترده در زمینه آسیب های اجتماعی، سریالی ساخت تا خانواده ها و خصوصا جوانان با دیدن آن در مقابل آسیب هایی از جمله فرقه های انحرافی و عرفان های نوظهور واکسینه شوند و به راحتی در دامی نیفتند که رهایی از آن بسیار دشوار خواهد بود.
سریال «سارق روح» با نویسندگی هومان فاضلی، کارگردانی احمد معظمی و تهیه کنندگی ابوالفضل صفری بر اساس ایده ای پژوهش محور شکل گرفته که به موضوع حساس فرقه های نوظهور پرداخته که در شبکه های سه و پنج سیما پخش شد.
سارق روح، بزرگترین سارق
در این سریال که بازیگرانی چون دانیال حکیمی(در نقش دکتر نادر عابدی)، علی رام نورایی (وحید)، محمود پاک نیت (خرامان)، ایرج نوذری (پدر رویا)، ویدا جوان (رعنا)، متین ستوده (لیلا)، نگین معتضدی (افسانه)، الناز حبیبی(مریم)، مجید واشقانی (روزبه) به نقش آفرینی در آن پرداخته اند؛ مخاطب، شاهد کشف، رسیدگی و بررسی پرونده هایی در رابطه با شیوه های جذب اعضا از طریق فرقه های انحرافی می باشد و نام سارق روح به خوبی بر گردانندگان چنین فرقه هایی صدق می کند و به راستی که سارق روح بزرگترین سارق است.
خط داستانی «سارق روح» با همکاری دکتر نادر عابدی (با بازی تاثیرگذار دانیال حکیمی)، استاد دانشگاه و بازنشسته وزارت اطلاعات و یک تیم به روز و کاربلد متشکل از همکاران و دانشجویان وی پیش می رود. اگر چه موضوعی که در این سریال به آن پرداخته شده، از موضوعات داغ و حساسی است که جامعه امروز ما با آن دست و پنجه نرم می کند.
افسردگی و کمبودهای عاطفی زمینه جستجوی آرامش در فرقه های انحرافی
ما در سریال سارق روح همواره شاهد شخصیت هایی هستیم که با گفتار و رفتار جذاب، به دنبال فریفتن افرادی اند که در زندگی خود دچار افسردگی ها و کمبودهایی ناشی از نادیده گرفته شدن توسط خانواده و یا رفتار نامناسب والدین و اطرافیان هستند که چنین مشکلاتی زمینه را برای دلسردی از خانواده و جستن آرامش در خارج از محیط صمیمی خانه فراهم می کند.
اینجاست که مامورین عضوگیری فرقه ها (که خود را آینه افراد برای رهایی معرفی می کنند) وارد عمل شده و با طراحی هایی از پیش تعیین شده، پله پله فرد را از خانواده، اطرافیان و جامعه دور می کنند و تنها راه رسیدن به آرامش و رهایی از بند مشکلات را دور انداختن همه خاطرات و تعلقات پیشین و ورود به یک زندگی جدید با نام و شخصیتی نو معرفی می کنند.
تحقیقات گسترده بر روی فرقه ها، نقطه قوت سارق روح
به جرات می توان از مجموعه «سارق روح» به عنوان یکی از پیچیده ترین سریال های ایرانی در سالهای اخیر نام برد و مشخص است که این اثر پس از تحقیقات و پژوهش های بسیار زیاد در زمینه شناخت فرقه های انحرافی و معرفی روش های آنها در فریب دادن افراد به ساده ترین شکل به مخاطبین تلویزیون، تهیه شده است.
منبع: محمدرضا عابدی شاهرودی، فرقههای معنویتگرا، صص ۲۴۱- ۲۴۵
ارتباط با ما: ferghepajoohi@gmail.com