تحلیل روانشناختی رهبران فرقههای انحرافی نیز خارج از همان چهار مدل زیر خارج نیست:
۱. استثمار روانی
۲. کنترل ذهن
۳. وابستگی اضطرابی اعضاء (که باعث میشود افراد نه بتوانند جدا شوند و نه بخواهند جدا شوند)
۴. پذیرش بیچونوچرا نسبت به رهبر فرقه و آموزههای آن.
بهبیان دیگر، این افراد نیز مانند سایر انسانها، در یکی از این چهار سبک جای میگیرند: یا دارای نیازهای روانی شدید و برآوردهنشده هستند، یا پیشتر خودشان مورد دستکاری روانی قرار گرفتهاند.
در بررسیهایی که انجام دادهام، بهویژه در مورد افرادی که بهاصطلاح در حوزه روانشناسی زرد فعالیت میکنند—و اشاره شد که در شهرهایی مانند تهران و سایر مناطق، گاه صدها و حتی هزاران نفر به سخنرانیهای این افراد جذب میشوند—مشاهده میکنیم که این سخنرانیها معمولاً در فضایی بسیار احساسی برگزار میشود.
شرکتکنندگان در جلسات آنها بهشدت تحت تأثیر قرار میگیرند؛ بهگونهای که گاه گریه و اشک جاری میشود، و حتی در برخی موارد، حالتی مشابه پرستش نسبت به این افراد شکل میگیرد.
نکته قابل توجه آن است که در بررسی روانشناختی این افراد، بهویژه از طریق مطالعه زندگینامهها و سوابق زندگی آنها، شواهدی بهدست آمده که نشان میدهد بسیاری از این افراد در دوران کودکی با تجربههای شدید طرد شدن از سوی والدین مواجه بودهاند.
این تجربهها، موجب شکلگیری نیازهای عمیق روانی در سطح ناهشیار آنها شده است؛ نیازهایی که بعدها آنها را به سمت کسب جایگاه قدرت روانی و اجتماعی سوق داده است.
علاوه بر این، برخی از این افراد در برهههایی از زندگی خود، در معرض دستکاریهای روانی قرار گرفتهاند.
یعنی خود آنها قربانی فرایندهایی بودهاند که بعداً در نقش رهبر فرقه، به تکرار همان فرایندها پرداختهاند. از آنجا که اطلاعاتی از زندگی و سخنان این افراد در دسترس است، مشاهده میشود که آنها خود بارها اذعان کردهاند که در زندگی شخصی رنجهای زیادی تحمل کردهاند، و از تجربههای تلخ دوران زندگیشان صحبت کردهاند.
بنابراین، تحلیل روانشناختی رهبران فرقهها نیز در چارچوب همان مدلهای چهارگانه قابل انجام است و نشان میدهد که آنها نیز اغلب دچار نیازهای برآوردهنشده روانی هستند یا در گذشته خود، تجربههایی از دستکاری روانی داشتهاند.
در نتیجه، ساختار روانشناختی آنها با الگوهای مشابهی شکل گرفته که در مورد جذبشدگان به فرقهها می باشد.
منبع: حجت الاسلام والمسملین رفیعیهنر – سایت حوزه
ارتباط با ما: ferghepajoohi@gmail.com