از آنجایی که مسیحیت انجیلی و پنطیکاستی نقش پررنگی در جریان تبشیری داخل ایران دارند به معرفی اجمالی آنها می پردازیم:
مسیحیت انجیلی
مسیحیت اونجلیکال با انجیلی یکی از مهمترین و پرنفوذترین جریانهای مسیحیت معاصر است که در درون سنت پروتستان شکل گرفته و امروزه میلیونها پیرو در آمریکای شمالی، آمریکای لاتین، آفریقا، آسیا و اروپا دارد.
واژه اونجلیکال از واژه یونانی euangelion به معنای بشارت یا خبر خوش مشتق شده و به تأکید این جریان بر اعلام پیام نجات از طریق ایمان به عیسی مسیح اشاره دارد. خاستگاه تاریخی اونجلیکالیسم به اصلاح دینی سده شانزدهم میلادی بازمیگردد، اما صورتبندی کنونی آن عمدتا محصول جنبشهای بیداری دینی پروتستان در قرون هجدهم و نوزدهم بهویژه در بریتانیا و آمریکای شمالی است.
این جریان تحت تأثیر نهضتهای احیای دینی جنبشهای پیوریتنی مندیستی و بیداریهای بزرگ (Great Awakenings) شکل گرفت و به تدریج به یکی از مهمترین شاخههای پروتستانتیسم تبدیل شد.
دیوید ببینگتون مورخ انگلیسی، ویژگیهای مسیحیت انجیلی را چنین ذکر میکند:
نخست کتاب محوری (Biblicism) است. بدین معنا که کتاب مقدس به عنوان مرجع نهایی ایمان و عمل مسیحی تلقی میشود.
دوم صلیب محوری (Crucicentrism) است که بر نقش نجاتبخش مرگ و رستاخیز عیسی مسیح و آموزه کفاره تأکید دارد.
سوم تغییر درونی یا تولد دوباره (Conversionism) است که بر ضرورت تجربه شخصی ایمان و تحول روحانی فرد تأکید میکند.
چهارم فعالیتگرایی (Activism) است که مؤمنان را به مشارکت فعال در تبلیغ انجیل فعالیتهای اجتماعی و گسترش ایمان مسیحی فرا می خواند.
در الهیات اونجلیکال، نجات امری شخصی و مبتنی بر ایمان آگاهانه به عیسی مسیح تلقی میشود. از این رو، تجربه تولد دوباره جایگاهی اساسی در هویت دینی پیروان این جریان دارد.
بسیاری از اونجلیکال ها معتقدند که تعلق خانوادگی یا قومی به مسیحیت برای نجات کافی نیست و هر فرد باید شخصا ایمان خود را به مسیح ابراز کند. به همین دلیل، بشارت دادن و دعوت دیگران به پذیرش ایمان مسیحی یکی از مهمترین وظایف دینی مؤمنان محسوب میشود.
از سوی دیگر، هزارهگرایی و پیشا هزارهگرایی یکی از باورهای بسیار شایع و جریانساز در میان اونجلیکالهاست.
اعتقاد به بازگشت قریب الوقوع عیسی مسیح و برپایی یک حکومت عادلانه هزار ساله بر زمین نوعی فوریت و اضطرار زمانی به فعالیتهای تبشیری آنها میبخشد. افزون بر این، از دهههای پایانی قرن بیستم بخشی از جریانهای اونجلیکال بهویژه در ایالات متحده آمریکا بر بستر همین نگاه هزارهگرایانه و آموزههای آخرالزمانی به حمایت سیاسی و عقیدتی از دولت اسرائیل روی آوردهاند که از آن با عنوان مسیحیت صهیونیستی یاد میشود.
از منظر سازمانی، اونجلیکالیسم جریان واحد و متمرکزی نیست بلکه مجموعهای متنوع از کلیساها شبکههای مذهبی مؤسسات آموزشی سازمانهای میسیونری و رسانه دینی را دربرمیگیرد.
بسیاری از کلیساهای باپتیست، پنطیکاستی، کاریزماتیک و کلیساهای مستقل در زمره جریانهای اونجلیکال قرار میگیرند.
این جریان به دلیل ساختار غیر متمرکز و انعطافپذیر خود، توانسته است به طور گسترده از ابزارهای نوین ارتباطی، رسانههای ماهوارهای، شبکههای اجتماعی و فناوریهای دیجیتال برای گسترش فعالیتهای تبشیری بهره گیرد.
از دهههای پایانی قرن بیستم، بخشی از جریانهای اونجلیکال بهویژه در ایالات متحده آمریکا با آموزههای آخرالزمانی و حمایت از دولت اسرائیل پیوند خورده اند که از آن با عنوان مسیحیت صهیونیستی یاد میشود. از اینرو مسیحیت او نجلیکال را باید جریانی گسترده متکثر و فراملی دانست که ویژگی مشترک آن تأکید بر اقتدار کتاب مقدس، تجربه شخصی ایمان، ضرورت تولد دوباره و رسالت همگانی مؤمنان در بشارت انجیل است.
مسیحیت پنطیکاستی
مسیحیت پنطیکاستی (Pentecostal Christianity) یکی از مهمترین جریانهای رو به رشد در مسیحیت معاصر است که در آغاز قرن بیستم در بستر پروتستانتیسم انجیلی شکل گرفت.
نام این جریان از واقعه «پنطیکاست» یا ««روز پنجاهه» در کتاب اعمال رسولان گرفته شده است؛ رویدادی که بر اساس روایت عهد جدید، شاگردان عیسی پس از نزول روحالقدس توانایی سخن گفتن به زبانهای مختلف، نبوت و انجام اعمال خارقالعاده را یافتند.
پیروان این جریان معتقدند که تجربه روحانی نخستین مسیحیان همچنان در عصر حاضر نیز قابل تکرار و دستیابی است.
کلیسای پنطیکاستی را ابتدا چارلز فاکس پارهام (۱۸۷۳- ۱۹۲۹م) و واعظ سیاهپوست ویلیام سیمور (۱۸۷۰- ۱۹۲۲م) در قالب یک نهضت ایجاد کردند. مهم ترین ویژگی الهیات پنطیکاستی، تأکید بر تعمید در روح القدس است.
پنطیکاستی ها معتقدند که مؤمن علاوه بر ایمان به مسیح و تجربه تولد دوباره میتواند تجربهای متمایز از حضور و قدرت روحالقدس داشته باشد که با دریافت مواهب روحانی همراه است.
تکلم به زبانها (Glossolalia)، نبوت، شفای بیماران، اخراج ارواح، دریافت الهامات روحانی و انجام معجزات از مهمترین نشانههای این تجربه محسوب میشوند.
در بسیاری از شاخههای کلاسیک پنطیکاستی تکلم به زبانها به عنوان نشانه اولیه تعمید در روح القدس تلقی میشود.
از منظر اعتقادی، جنبش پنطیکاستی در بسیاری از آموزههای بنیادین با جریان اونجلیکال اشتراک دارد. اقتدار کتاب مقدس، نجات از طریق ایمان به عیسی مسیح، ضرورت تولد دوباره و اهمیت تبشیر از جمله اصول مشترک این دو جریان هستند.
با این حال، پنطیکاستیها بیش از سایر جریانهای اونجلیکال بر تجربه دینی، حضور فعال روحالقدس و ابعاد احساسی و عاطفی حیات ایمانی تأکید میکنند. مناسک و آیینهای عبادی در کلیساهای پنطیکاستی معمولا با شور و هیجان بیشتری همراه است.
موسیقی، سرودهای پرستشی، دعاهای جمعی، شهادتهای شخصی، دعا برای شفا و مشارکت فعال اعضا در مراسم مذهبی جایگاه مهمی در اجتماعات پنطیکاستی دارد. این ویژگی موجب شده است که این جریان برای افرادی که به دنبال تجربهای شخصی، عاطفی و ملموس از امر دینی هستند، جذابیت قابل توجهی داشته باشد.
از نظر سازمانی پنطیکاستیم، ساختاری متکثر و غیر متمرکز دارد و شامل مجموعهای از کلیساهای مستقل فرقههای سازمانیافته و شبکههای بینالمللی است.
برخی از بزرگترین کلیساهای پنطیکاستی جهان در آمریکای لاتین، آفریقا و شرق آسیا فعالیت میکنند و در دهههای اخیر نقش مهمی در گسترش مسیحیت جهانی ایفا کردهاند.
افزون بر این، از دهه ۱۹۶۰ به بعد جنبش کاریزماتیک با انتقال برخی آموزهها و تجربههای پنطیکاستی به درون کلیساهای کاتولیک، ارتدوکس و پروتستان تاریخی موجب گسترش نفوذ این سنت در بخشهای مختلف جهان مسیحی شد.
امروزه مسیحیت پنطیکاستی یکی از مهمترین جریانهای فعال در عرصه تبشیر جهانی بهشمار میآید و بسیاری از کلیساهای تبشیری فارسیزبان نیز تحت تأثیر الهیات معنویت و شیوههای تبلیغی این سنت قرار دارند.
برای نمونه کلیسای جماعت ربانی که در دوره پهلوی در ایران تاسیس شد و دارای فعالیت تبشیری است، یکی از شاخههای کلیسای پنطیکاستی است.
ارتباط با ما: ferghepajoohi@gmail.com