رهبر معظم شهید انقلاب اسلامی در مقام بیان تفاوت عرفان ناب اسلامی با دکان های تصوف فرقه ای می فرماید:
«ما در بین سلسله ی علمی فقهی و حکمی خودمان در حوزه های علمیه یک گذرگاه و جریان خاص الخاص داریم که می تواند برای همه الگو باشد؛ هم برای علما الگو باشد. هم برای آحاد مردم و هم برای جوان ها می توانند واقعاً الگو باشند. اینها کسانی هستند که به پایبندی به ظواهر اکتفا نکردند. در طریق معرفت و طریق سلوک و طریق توحید تلاش کردند. مجاهدت کردند. کار کردند و به مقامات عالیه رسیدند. مهم این است که این حرکت عظیم سلوکی و ریاضتی را نه با طرق من درآوردی و تخیلی مثل بعضی از سلسله ها و دکان های تصوف و عرفان و مانند اینها، بلکه صرفاً از طریق شرع مقدس به دست آوردند. همین سلسله ی مرحوم آقای قاضی – مجموعه ی این بزرگواران که از مرحوم حاج سید علی شوشتری شروع می شود – همه شان مجتهدین طراز اول بودند.»
(۱۳۹۱/۰۴/۲۶)
امام خمینی (ره) نیز با داشتن روحیه ی عرفانی، اقطاب فرقه ی صوفیه گنابادی را سارقان اصطلاحات عارفان و موجب گمراهی مردم می داند و در نقد آشکاری بر دراویش نعمت اللهی می فرماید: «آن که خود را مرشد و هادی خلایق می داند و در مسند دستگیری و تصوف قرار گرفته اصطلاحات این دو دسته عارف و حکیم را به سرقت برده و سر و صورتی به متاع بازار خود داده اند دل بندگان خدا را از حق منصرف و مجذوب به خود کرده و آن بیچاره ی صاف و بی آلایش را به علما و سایر مردم بدبین کرده برای رواج بازار خود، فهمیده یا نفهمیده پاره ای از اصطلاحات جاذب را به خورد عوام بیچاره داده و گمان کرده به لفظ «مجذوب علی شاه» یا «محبوب علی شاه» حال جذبه و حب دست می دهد و گاه وقاحت را از حد گذرانده و خود را دارای مقام ولایت کلیه دانسته اند که منشأ آن تکبر، جهل و بی استعدادی آنان است»
استاد شهید مرتضی مطهری درباره ی تصوف فرقه ای و تفاوتش با عرفان ناب اسلامی می نویسد: «یک سلسله افکار و اندیشه ها و حتی آداب مخصوص در معاشرت ها و لباس پوشیدن ها و احیاناً آرایش سر و صورت و سکونت در خانقاه ها و غیره، به آنها متصوفه به عنوان یک فرقه ی مخصوص مذهبی و اجتماعی رنگ مخصوص داده و می دهد و البته همواره خصوصاً در میان شیعه – عرفایی بوده و هستند که هیچ امتیاز ظاهری با دیگران ندارند و در عین حال عمیقاً اهل سیر و سلوک عرفانی و در حقیقت عرفای حقیقی این طبقه اند نه گروه هایی که صدها آداب از خود اختراع و بدعت ها ایجاد کرده اند.»
آیت الله العظمی محمد تقی بهجت به عنوان کسی که عرفان وی ثابت شده و به همین عنوان در بین خواص و عوام شیعه و سنی معروف است و سخنان گهربارش سرلوحه ی برخی عرفای اهل سنت هم قرار دارد، می گوید: «مهم عمل به وظیفه ی شرعیه است. عمل به دستورات آسمانی عرفان واقعی را به انسان می نمایاند و به جایی می رسد که می گوید «ما اعبد ربا لم أره» عرفان حقیقی
از التزام کامل به تمامی دستورات شرع مقدس حاصل می شود که اهم دستورات آن ترک معصیت در اعتقاد و عمل است و این التزام به عقیده و عمل باید در همه باشد تا نتیجه دهد. مسلمات را در مسائل شرعی رعایت کنید و بعد جانب احتیاط را نمایید. به یکدیگر نگاه نکنید به دفتر شرع نگاه کنید و عمل و ترک را مطابق با آن نمایید. باید به رساله ی عملیه (توضیح المسائل) بنگرید؛ آن را بخوانید و بفهمید و حلال و حرام را با آن تشخیص دهید. پس نمی توانید بگویید نمی دانیم چه کار کنیم و چه کار نکنیم، حضور در خانقاه و شرکت در مجالس صوفیه و پیروی از دستورات قطب وامثال آن جایز نیست.»
آیت الله العظمی مرعشی نجفی نیز معتقد است: «مصیبت صوفیه بر اسلام از بزرگ ترین مصائبی است که ارکان اسلام را ویران کرده است به گونه ای که از اساس دین، سنگی را بر سنگی باقی نگذاشتند. نصوص قرآن و سنت را بر خلاف ظاهر آیات تأویل کردند و با احکام فطری و عقلی اسلام مخالفت کردند و به وحدت وجود بلکه موجود معتقد شدند و به عبادات صوفیانه و مداومت بر اوراد و اذکاری که سراسر از کفریات و اباطیل پر بود و ساخته ی رؤسای صوفیه بود پرداختند و ملتزم به نوعی از ذکر که آن را ذکر خفی قلبی نامند، شدند که از طرف راست قلب شروع و به طرف چپ قلب ختم می شود چه عجیب است این اوراد و اذکار و اعتقادات بی اصل و اساس و گزاف .»
عارف و فقیه گران قدر مرحوم آیت الله حاج ملا حسینقلی همدانی نیز در نامه ای به یکی از علمای تبریز می نویسد: «مخفی نماند بر برادران دینی که بجز التزام به شرع شریف در تمام حرکات و سکنات و تکلمات و لحظات و غیرها، راهی به قرب حضرت ملک الملوک (جل جلاله) نیست و به خرافات ذوقیه اگر چه ذوق در غیر این مقام خوب است. کما هو دأب الجهال والصوفیه خذلهم الله جل جلاله آن چنان که روش نادانان و صوفیان – که خدای بزرگ خوارشان سازد – است، راهی که رفتند «لا یوجب الا بعداً» جز مایه ی دوری آنها نیست.»
عارف و فقیه گران قدر حضرت آیت الله حاج سید علی آقا قاضی در نامه ای به شاگردش آیت الله حاج سید محمد حسن طباطبایی تبریزی می نویسد: «ما با دراویش و طریق آنها کاری نداریم، طریقه، طریقه ی علما و فقهاست؛ با صدق و صفا»
علامه طباطبایی هم در تفسیر المیزان می نویسد: «صوفیان برای سیر و سلوک رسم هایی و آدابی باب کردند که در شریعت نامی و نشانی از آنها نیست و این سنت تراشی همواره ادامه داشت. آداب و رسومی تعطیل می شد و آداب و رسوم جدیدی باب می شد. تا کار بدانجا کشید که شریعت در یک طرف قرار گرفت و طریقت در طرف دیگر؛ حرمت محرمات از بین رفت و اهمیت واجبات از میان رفت. شعائر دین تعطیل و تکالیف ملغی گردید. یک نفر مسلمان صوفی جایز دانست هر حرامی را مرتکب شود و هر واجبی را ترک کند. کم کم طایفه ای به نام قلندر پیدا شدند و اصلا تصوف عبارت شد از بوقی و منتشایی و یک کیسه ی گدایی. بعدا هم به اصطلاح خودشان برای اینکه فانی فی الله بشوند، افیون و بنگ و چرس استعمال کردند»
مرحوم ملاصدرا هم از مخالفان سرسخت صوفیه بود و با نوشتن رساله و کتابی درباره ی صوفیان با نام «کسر الاصنام الجاهلیه» شکستن بت های جاهلیت به مبارزه و مخالفت با آنان پرداخت و خود را از صوفیگری مبرا دانست و نسبت صوفیگری به خودش را تکذیب کرد.
وی در ابتدای این کتاب بعد از حمد و ثنای الهی چنین نوشته است «و بعد یقول المفتقر تأیید الله الاعتصامی صدرالدین محمد الشیرازی القوامی، لما رأیت جماعه کثیره من الناس فی هذا الزمان الذی تفاشت فیه ظلمات الجهل و العماء فی البلدان، وانتشرت فیه غیاهب السفه والبطلان فی اکتاف المساکن و العمران، مکبین بتمام الجهد على ملازمه الجهل والهذیان فی العقائد والاقوال ومباشره التعضل و الفساد فی الأعمال والأفعال، وکان منشأ سفهم وعبثهم فی القول والعمل، وهو الأمر الذی قد عمت داهیته، و عظمت فتنه و اشتدت آفته و انتشرت مصیبته و غلبت على أکثر الطبائع المأوفه ضره وکثر على الفطره العامیه والعقول القاصره الهیولانیه شره من حسابهم دعایه الشیطان الخیال نهایه وجدان أرباب الکمال، و ظنهم أنهم مع افلاسهم عن العلم والعمل متشبهون بأرباب التوحید و اصحاب التفرید، وجهلهم بأن أهل البصائر و الأبصار (الانظار) یعرفون سنن الرجال، و من حلیه الناعمات فی الحجال، وعماهم عن اکتشاف حقیقه الحال، وطریقه أهل الله المستحسنه عند المهیمن المتعال، وإتباعهم وأقتدائهم واحداً منهم یدعى لنفسه ولایه الله و قربه و منزلته وکونه من الأبدال المقربین و الأوتاد الواصلین، لما سمعوا کلمات واهیه ومزخرفات شطحیه یخیل له ولهم أن فیها شیئاً من الکرامات و المکاشفات، ویسمعهم اخباراً الهیه و أسراراً ربانیه. فلهذا ترکوا العلم والعرفان و رفضوا اکتساب العمل بمقتضى الحدیث و القرآن وعطلوا ما اعطاهم الله تعالى من المشاعر و المدارک عن اعمالها فی سبیل الهدایه و الرشاد و حرموا ما رزقهم الله افتراء علیه یصرفها فی غیر ما خلق الله لأجله، بسبب الجهل و الفساد.»
سپس در پایان این گفتار آورده است: «فلما رأیت دفع الشر امراً مهماً فی الدین، و رفع هذه الشبهه و إزالتها عن قلوب المتعلمین و سایر المبتدئین خطباً عظیماً فی تخلیصهم عن وساوس الشیطان فاستخرت الله وشرعت فی ازاله وساوسهم، و حل شبههم و ابطال سفهم و فک عقدهم و هدم اغوائهم و اضلالهم و کسر اصنام خیالهم و قطع عروق اوهامهم و حسم باب احلامهم، تقرباً إلى الله تعالى و توسلاً إلى أولیاء والشریعه الحقه و رؤساء العصمه و الهدایه (صلوات الله علیهم اجمعین فوضعت هذه الرساله و سمیتها «کسر اصنام الجاهلیه» ورتبتها على مقدمه و اربع مقالات و خاتمه.»
ترجمه عبارات فوق چنین است: «پس این نیازمند تأیید خداوند یعنی صدر الدین محمد شیرازی قوامی چنین می گوید: در این زمان جماعت زیادی را دیده ام که در ظلمات جهل و کوری در نقاط مختلف زندگی می کنند که در میان آنها سفاهت و بطلان جاری است. و منشأ این سفاهت این است که تابع شیطان خیالند و گمان می کنند که اهل کمالند. آنها از شخصی تبعیت می کنند که ادعای ولایت و قرب و منزلت در پیشگاه خدا را دارد؛ یعنی قطب و می پندارند که آن شخص از اوتاد واصلین و مقربین است. زیرا از آن شخص کلمات سنت و مزخرفات سطحی می شنوند و تصور می کنند که اینها کرامات و از اخبار الهی است. اینان از او سخنانی بی معنی و شطحیاتی آراسته شنیده و آنها را کرامات و مکاشفات پنداشته اند و بر این باورند که اخبار الهی و اسرار ربانی به گوش آنان می خورد از این رو فراگیری علم و عرفان حقیقی را کنار گذاشته و کسب عمل به مقتضای قرآن و حدیث را رها کرده اند مشاعر و وسایل شناخت را که خداوند به آنها ارزانی داشته در راه هدایت به کار نگرفته اند و آنچه را پروردگارشان روزی فرموده در مسیری جز آنچه به خاطر آن خلق شده اند. مصرف می کنند که علت آن جهل و فساد است. چون دیدم که دفع این شر کاری عظیم در دین است. و رفع این شبهه از قلب دانش پژوهان و دیگر مبتدیان و خلاص کردن آنان از وسوسه های شیطانی کاری بزرگ به شمار می رود، از خداوند طلب خیر کردم و شروع به زدودن وسوسه ها و رفع شبهات و باطل کردن یاوه ها و باز کردن گره های بسته ی اینان کردم، بدین نیت که به پروردگار متعال تقرب بجویم و به اولیای شریعت حقه و رؤسای عصمت و هدایت که درود خداوند بر همه آنها باد، توسل کرده باشم. از این رو به این رساله پرداختم و آن را که شامل یک مقدمه و چهار گفتار و یک خاتمه است «شکستن بت های جاهلیت» نامیدم.
منبع: کتاب آب و سراب، نقدی بر تصوف فرقه ای، نویسنده: مهدی قیاسی کارگر مقدم ص182