واژه «کابالا» به معنای لغوی دریافت کردن و در اصطلاح «سنت، روش، مکتب و طرز فکری عرفانی است که از یهودیت ریشه گرفته است.»[1]
واژه «قبالا» از ریشه عبری «قبل» به معنای قبول کردن، سرسپردن و دل سپردن است و در اصطلاح «مجموعه تعالیم باطنی را گویند.»[2] در حقیقت واژه کابالا مد نظر دانشمندان و دینشناسان و واژه قبالا مورد توجه معتقدان به علوم غریبه و نیز فراروانشناسان است.[3]
در یهودیت مانند دیگر ادیان آسمانی موضوع عرفان مطرح بوده است و سه جریان مهم عرفانی در تاریخ آن خودنمایی میکند: عرفان مرکاوا یا مرکابا، عرفان کابالا یا قبالا و عرفان حسیدی یا جنبش حسیدیسم.
عرفان مرکاوا موسوم به عرفان اولیه یهود است که به نظر شولم،[4] این عرفان، عرفان عرشی بوده؛ یعنی شهود، ظهور خدا بر عرش را رصد میکرده است. در این عرفان گونههایی از سحر و جادو و علم حروف و اعداد مشاهده میشود.[5]
عرفان قبالا یا کابالا با بهره گیری از عناصر اساسی موجود در کتب مقدس، اعم از عهد عتیق و تلمود و پرورش عناصر عرفانی مقوم مرکابا، نقطه اوج عرفان یهود بوده است.[6]
عرفان حسیدی که از آن به جنبش حسیدیسم نیز تعبیر میکنند، شکل عمومی شده عرفان کابالاست که از خصوصیت کابالا یعنی رازورزی و پنهانی بودن خالی است.
این عرفان لازمه اتحاد با خدا و تقرب به او را شادمانه و مجذوبانه زیستن میداند که برای راه یافتن به خدا و نقب زدن به ملکوت نیازی به نبوغ معنوی دیده نمیشود بلکه تنها دل را پاک کردن و به خدا سپردن کافی است.[7]
برخلاف باور عمومی که معتقد است، دین یهود تبلیغ ندارد و غیر بنیاسرائیلی نمیتواند وارد یهودیت شود، بسیاری از جنگهای صدر یهودیت برای تبلیغ دین و مؤمن کردن دیگر اقوام به «یهوه»، خدای یهود بوده است:
«و در همه ولایتها و جمیع شهرها در هر جایی که حکم و فرمان پادشاه رسید، برای یهودیان، شادمانی و سرور و بزم و روز خوش بود و بسیاری از قومهای زمین به دین یهود گرویدند؛ زیرا ترس یهودیان بر ایشان مستولی گردیده بود.»[8]
در واژگان علمای یهود نیز به تبلیغ این دین تصریح شده است: «… فقط بدان جهت اسرائیل را میان امتها به تبعید فرستاد که با یافتن پیروانی، بر شمار خویش بیفزایند.»[9]
عرفانواره یهودی، کابالا از قرن هجدهم به بعد شروع به تبلیغ و جذب سرباز برای دین یهود کرد و اکنون با رشد فزاینده این مکتب انحرافی در جهان مواجه هستیم.
دهها فیلسوف، جامعهشناس، روانشناس و اقتصاددان آموزش دیده با قابلیتهای فرهنگی، هنری، سیاسی و فلسفی خود کابالا و آموزه های منحرف آن را در خدمت صهیونیسم ترویج میکنند و در این میان هالیوود به عنوان ابزاری مؤثر در خدمت اهداف این آیین انحرافی کارآمد است.
رهبر کنونی فرقه کابالا، عملاً بر هالیوود حکومت میکند. او یک یهودی هفتاد و پنج ساله به نام فیوال گروبرگر است که ۴۴ سال پیش نام خود را به «فیلیپ برگ» تغییر داد و به کمک معشوقه سابق و همسر امروزش، کارن، سازمانی به نام مرکز آموزش کابالا تأسیس کرد و خود را رهبر طریقت کابالا خواند.
وی درباره راهبرد تبلیغی یهود میگوید:
«یهودیت عصر حاضر، دچار مشکل یافتن جایگاه یک یهودی در جامعه مدرن شده است… .[10] یهودیت امروزه با دو نوع انتخاب مواجه شده است؛
یا باید به راه کنونی خود ادامه دهد؛ یعنی در زندگی روزمره خود تاریخ پیشینیان یهود را گرامی دارد و هر سال تعداد اعضا و نفوذ آن کمتر گردد، یا آنکه اهمیت و قدرت خود را در جهان امروز آشکار و ثابت کند که تنها یهودیت، قدرت وحدت بخشیدن مجدد به اقوام پراکنده و دچار تفرقه کره زمین را داراست.[11]»
تاریخ پیدایش کابالا
«پیروان آیین کابالا یا کابالیستها این مکتب را دانش سری و پنهان خاخامهای یهودی میدانند.»[12] آنها مدعی هستند:
«کابالا، طریقت مکمل تورات است؛ اسراری است که خداوند به طور شفاهی و خصوصی به حضرت موسی (علیه السلام) ابلاغ کرد تا فقط در اختیار محرمان (قوم برگزیده) قرار گیرد.
دین یهود پوستهای است، آشکار و همه فهم از مفاهیم رازآمیز هستی و قلب ناشناخته آن کابالاست. این اسرار از زمان موسی ، نسل به نسل به خواصی از یهودیان منتقل شد تا به امروز رسید.
عنوان کابالا دقیقاً ناظر به کهن بودن آن است. این ادعا در فضای آن روز قاره اروپا که ساحرپیشگی و کیمیاگری بازار گرمی داشت، جاذبهای شگرف یافت.»[13]
در این روش ادعا شده است، فرد دارای معرفت از این طریق، شناختی ژرف به خدا و درکی عمیق از هستی مییابد: «کابالا یک روش متافیزیکی یا رازورزانه است که فرد برگزیده از طریق آن خداوند و کائنات را میشناسد. این روش او را از حد متعارف دانش بالاتر میبرد و سبب درک معنای ژرف و طرح آفرینش میشود.»[14]
برخی از محققان همچون هارون یحیی معتقدند: ریشههای کابالا سنتی است که بعضی رهبران یهودی از مصریان باستان آموختند و آن را نسل به نسل بهصورت شفاهی میان خود منتقل کردند.[15]
این آموزههای شفاهی در طول تاریخ در میان خاندان لاوی به شکل طریقت رازآمیز و تصوف یهودی رایج گشت و نام کابالا بر آن نهاده شد.[16]
برخی دیگر مانند ماسوکس دانشمند فرانسوی قدمت تاریخی کابالیسم را از یهودیت بیشتر میدانند.[17]
مورات ازجن در کتاب خود با عنوان فراماسونری چیست و چگونه است؟ در اینباره میگوید:
«پیداست که کابالا، سالها قبل از تورات به وجود آمد. مهمترین بخش تورات نظریهای درباره پیدایش است این تئوری با داستان آفرینش مذاهب توحیدی بسیار متفاوت است. بر اساس کابالا در آغاز آفرینش چیزهایی به نام سفیروت یا سفیراث به معنای دایره یا مدار با ویژگیهای مادی و غیر مادی به وجود آمدند… بنابراین کابالا از مذهب یهود بسیار فاصله دارد و بیشتر با مذاهب مرموز و کهن شرق مرتبط است.»[18]
او همچنین میگوید:
«به روشنی نمیدانیم کابالا از کجا آمد یا چگونه گسترش یافت. این اسم، نامی عمومی برای فلسفهای سری، باطنی، منحصر به فرد و آمیخته با علوم ماوراء الطبیعه (علوم غریبه) است که مشخصاً با یهودیت در آمیخته است.
کابالا به عنوان عرفان یهودی شناخته شده اما بعضی از اجزای آن نشان میدهد بسیار پیشتر از تورات به وجود آمده است.»[19]
یهودیان با پذیرش عقاید سری و مادیگرای مربوط به مصر باستان که بر جادوگری استوار بودند، از احکام تورات چشم پوشیدند و شعائر و دیگر آداب سحرآمیز بتپرستان را پذیرا شدند. در نتیجه کابالا به تعالیمی پنهانی در یهودیت مبدل شد، اما با تورات مغایر بود.
نستا اچ وبستر، نویسنده انگلیسی کتاب جوامع مخفی و جنبشهای ویرانگر مینویسد:
«جادوگری را که ما میشناسیم، کنعانیان قبل از اشغال فلسطین توسط بنیاسرائیل اجرا میکردند. مصر، هندوستان و یونان نیز طالعبینان و غیبگویان خود را داشتند.
یهودیان با وجود لعن و نفرینهایی که در قانون موسی علیه جادوگری وجود دارد، با نادیده گرفتن هشدارها گرفتار این بیماری مسری شدند و با تدبیر خود سنت مقدسی را که به ارث برده بودند، با عقاید جادوگری که از دیگر اقوام وام گرفتند مجروح ساختند.
همزمان جنبه فکری کابالای یهودی از فلسفه مجوسیان ایران، نئوافلاطونیان و نئوفیثاغورثیان گرفته شد. پس مباحث ضد کابالاها که میگویند: آنچه ما امروز از کابالا میدانیم صددرصد یهودی نیست توجیهپذیر است.»[20]
برخی دیگر از مورخان شروع این فرقه را مربوط به اوایل سده سیزدهم میلادی و آن را منسوب به «اسحاق کور» میدانند که در بندر ناربون در جنوب فرانسه میزیست.[21]
اسحاق کور مبدع واژه «عین صوف» به معنای لایتناهی در معنای خداوند است که بعدها به معنای نظام هستی به کار گرفته شد.[22] او صاحب نظریات و تعالیم عرفانیای بود که ریشه شکلگیری کابالای امروزی شد و نظریه سفیراها را پرورش داد.[23]
این باورها را یکی از پیروانش به نام موسی بن نهمان دنبال کرد. او در دربار جیمز اول، پادشاه اسپانیا و از بنیانگذاران جنگهای صلیبی نفوذ فراوانی داشت. وی بر اساس اندیشههای اسحاق کور، مبحث صدور سفیراها را دنبال کرد و کتابهایش تا قرن چهاردهم بسیار مورد توجه بود.[24]
در اواخر سده سیزدهم میلادی با تدوین کتاب زوهر، تصوف رازآمیز کابالا به صورت نظام فکری و عملی سامان یافته و شکل نهایی خود را یافت. زوهر در واقع بازنگاری و توسعه کتابی قدیمی بود و تفسیری عرفانی از عهد عتیق ارائه میکرد.
تا زمان فوق کابالا واژهای عام بود و مصداقی مشخص نداشت؛ نه کتابی به این نام در کار بود، نه مکتبی جدا از عرفان یهودی. از زمان تدوین کتاب زوهر واژه کابالا به طور عمده به این کتاب اطلاق شد و پیروان این مکتب جدید کابالیست نام گرفتند.
منبع: سعید صدری، روایت انحراف، انتشارات جمکران، صص ۲۱۳- ۲۱۹
ارتباط با ما: ferghepajoohi@gmail.com
پینوشت
[1]. https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=150832191
[2]. کاویانی، آیین، کابالا عرفان و فلسفه یهود، ص ۱۸
[3]. همان
[4]. گرشوم گرهارد شولم، در سال ۱۸۹۷م در برلین متولد شد. او رساله دکترای ادبیات عبری خود را به ترجمه و تفسیر یکی از مشکلترین متون کابالایی اختصاص داد. وی در سال ۱۹۲۳م به دانشگاه عبری اورشلیم پیوست و نخستین پروفسور این دانشگاه در رشته عرفان یهود شد. او آثار بسیاری در زمینه عرفان و فلسفه یهود به زبانهای آلمانی، عبری و انگلیسی دارد. کتاب جریانات بزرگ در عرفان یهودی او در ایران ترجمه شده است.
[5]. کرمانی ، کابالا عرفان سیاسی یهود، ص ۵۱
[6]. همان، ص ۵۴
[7]. همان، ص ۸۵
[8]. کتاب مقدس (عهد عتیق وعهد جدید)، کتاب استر، ۸ ۱۷، ص ۹۴۴
[9]. انترمن، آیینها و باورهای یهود، ص ۲۳
[10]. Philip S. Berg, Kabbalah for the Layman, The zohar, p.19
[11]. ibid, p.23
[12]. شهبازی، زرسالاران یهودی و پارسی، ص ۲۴۳
[13]. همان، ص ۲۵۱
[14]. سلیگمن، تاریخ جادوگری، ص ۵۲۷
[15]. یحیى، فراماسونری جهانی، ص ۲۳
[16]. شهبازی، زرسالاران یهودی و پارسی، ج ۲، ص ۴۷۵
[17]. Gougenot des Mouseaux in Le Juif, La Judaisme et La Judaisation des Peuples Chretiens, p.499
[18]. Murat Ozgen Ayfer, Masonluk Nedir ve Nasildir? (What is Freemasonry), pp 298-299
[19]. یحیی، شوالیه های معبد، ص ۴۷-۴۹؛
Murat Ozgen Ayfer, Masonluk Nedir ve Nasildir? (What is Freemasonry), pp 298
[20]. یحیی، داستان حقیقی کابالا
[21]. شهبازی، زرسالاران یهودی و پارسی، ج ۲، ص ۲۴۶
[22]. آنترمن، آیین ها و باورهای یهود، ص ۱۵۶
[23]. شهبازی، زرسالاران یهودی و پارسی، ج ۲، ص ۲۴۷
[24]. همان، ص ۲۴۵